Uçsuz bucaksız kâinat, iç içe geçmiş muazzam sistemler ve hayranlık uyandıran bir düzen... Tüm bu varlık âleminin ardındaki Sır nedir? Bu sorunun cevabı, İslam inancının en derin kavramlarından biri olan Tecelli (تجلي)'de gizlidir. Tecelli; Zâtı itibarıyla idrakimizin ötesinde olan Yüce Allah'ın, Kendisini isimleri, sıfatları ve fiilleriyle yaratılmış âlemde göstermesi, bir ayna misali yansıtmasıdır. O, Zâtı ile El-Bâtın (gizli), eserleri ile Ez-Zâhir'dir (apaçık). Bu yazıda; ilahi nurun yansıması olan tecelliyi, mertebelerini ve kalp gözüyle bu izleri okumanın yollarını inceleyeceğiz.
Tecelli Ne Demektir? İlahi Nurun Aynadaki Yansıması
Tecelli; ortaya çıkma, parlama ve yansıma anlamına gelir. Manevi bir terim olarak Allah Teâlâ'nın Zâtının değil, sıfat ve isimlerinin etkilerinin mahlukatta görünür hale gelmesidir. Tıpkı güneşin kendisi dünyaya inmeden ışığı ve ısısıyla her zerreyi kuşatması gibi, kâinattaki her tecelli de Allah’tandır ama Allah’ın Zâtı değildir. Önemli bir not: Tecelli, Allah'ın yarattığı şeyin içine girmesi (hulûl) değil, kudretinin o şeyde iz bırakmasıdır.
Tecellinin Mertebeleri: Fiillerden İsimlere
İslam arifleri tecelliyi üç ana mertebede ele alırlar:
- Fiillerin Tecellisi (Tecelli-i Ef'âl): Allah'ın yaratma, rızık verme ve yönetme fiillerinin hayattaki karşılığıdır. Bir çiçeğin açması O'nun El-Musavvir, bir hastanın iyileşmesi eş-Şâfî isminin fiili tecellisidir.
- İsimlerin Tecellisi (Tecelli-i Esmâ): Her varlık, Esmâ-ül Hüsnâ'dan bir ismin aynasıdır. Bir annenin şefkati Er-Rahîm ismini, evrendeki nizam ise El-Hakîm isminin manasını yansıtır.
- Sıfatların Tecellisi (Tecelli-i Sıfât): Canlılardaki hayat Allah'ın Hayat sıfatının, kâinattaki bilgi İlim sıfatının birer tecellisidir.
Görünen ve Gizli Olan
(Hadid Suresi, 3. Ayet)
هُوَ الْاَوَّلُ وَالْاٰخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُۚ...
"O ilktir, sondur, Zâhir'dir (apaçık ortadadır), Bâtın'dır (gizlidir)."
Tecelliye Mazhar Olmak: Kalp Aynasını Parlatmak
İlahi tecelliler her an devam etmektedir; ancak bunları görebilmek için "kalp gözünün" açık olması gerekir. Tecellileri fark etmenin yolları şunlardır:
- Tefekkür: Yaratılış mucizeleri üzerinde derin derin düşünmek.
- Zikir: Allah'ı isimleriyle anarak kalbi O'na bağlamak.
- Kalp Tasfiyesi (Tezkiye): Kalbi kibir, haset ve dünya sevgisi gibi perdelerden arındırmak. Kirli bir ayna (kalp) tecelliyi net gösteremez.
- İhsan Şuuru: O'nu görmesen de O'nun seni her an gördüğü bilinciyle yaşamak.
Kâinatta İlahi İzleri Okumak
Bir dağın heybetine bakıp El-Kebîr ismini, bir kar tanesinin desenine bakıp El-Latîf ismini, kendi ruhunuzdaki derinliğe bakıp El-Bâtın ismini tefekkür edebilirsiniz. Kâinata bu gözle bakmak, tüm dünyayı bir "marifet kitabı" gibi okumaktır.
Sonuç olarak; Allah Zâtı ile gizli olsa da, eserleriyle her an bize Kendini göstermektedir. Bu tecellileri fark etmek, imanı taklitten çıkarıp tahkike (gerçekliğe) ulaştırmaktır. Rabbim bizleri, her olayda Kendi isimlerinin yansımasını gören ve kalp aynası ilahi nurla nurlanan kullarından eylesin.
Sevgi ve dua ile kalın. Allah'a emanet olun.
(Editör: Sevda Ç.)
