İslam dünyasında "cihad" kelimesi genellikle dışsal mücadeleleri çağrıştırsa da, Peygamber Efendimiz (s.a.v) bir savaştan dönerken sarsıcı bir gerçeği müjdelemiştir: "Küçük cihaddan büyük cihada döndük." Ashabın merakla sorduğu "Büyük cihad nedir?" sorusuna ise tek bir cevap vermiştir: "Nefisle mücadeledir." Bu Cihad-ı Ekber; insanın kendi zaaflarıyla yüzleşmesi, egonun (nefs-i emmare) esaretinden kurtulup ruhun özgürlüğüne kavuşma çabasıdır. Bu yazıda; zihnin labirentlerini aşmanın, nefsi terbiye etmenin ve içsel zaferin manevi yollarını inceleyeceğiz.
Cihadın En Büyüğü: Neden Kendi Nefsimiz?
Nefis (نفس), sürekli kötülüğü emreden (Emmâre) mertebesinden, huzura eren (Mutmainne) mertebesine kadar süren bir yolculuktur. Bu mücadelenin "en büyük" olmasının sebebi şudur:
- Düşman İçeridedir: Dış düşman belirgindir, ancak nefis insanın en gizli köşelerine saklanır.
- Süreklidir: Bu savaş, alınan son nefese kadar molası olmayan bir süreçtir.
- Hileleri Gizlidir: Nefis bazen "iyilik" maskesi takarak kibrini veya hasedini besleyebilir.
Zihni Aşmak: Düşünce ve Arzuları Yönetmek
Nefisle cihadın kalbi, zihin mekanizmasını çözmektir. Zihnimizdeki her fısıltı bizden değildir. Rahmanî ilhamlar, nefsânî hevesler ve şeytanî vesveseler arasındaki farkı anlamak için şu silahlar kullanılır:
- Murakabe: Allah'ın her an bizi gördüğü (Er-Rakîb) şuuruyla düşünceleri kontrol etmek.
- Muhasebe: Gün sonunda "Bugün nefsimin mi yoksa Rabbimin mi emrine uydum?" sorusuyla kendini hesaba çekmek.
- Tefekkür: Arzuların kökenine inip; "Bu istek geçici bir heves mi yoksa kalıcı bir hayır mı?" ayrımını yapmak.
İçsel Teslimiyet
(Müslim, Münafikîn, 69)
...أَسْلَمَ فَلَا يَأْمُرُنِي إِلَّا بِخَيْرٍ
Peygamberimiz (s.a.v) kendisine vekil kılınan "arkadaşın" (nefis/cin) durumu için şöyle buyurur: "...Allah ona karşı bana yardım etti de o teslim oldu (esleme). Artık bana hayırdan başka bir şey emretmez."
Zihni Susturmak ve Manevi Silahlar
Peygamberimizin "şeytanını teslim alması", bizler için ulaşılması gereken zirvedir. Zihni nefsin gürültüsünden arındırıp ilahi sükûnete kavuşturmak için şu manevi araçlara sarılırız:
- Zikrullah: "Kalpler ancak Allah'ı anmakla huzur bulur" (Ra'd, 28). Özellikle Ya Hafîz ve Ya Kahhâr isimleri nefse karşı kalkan olur.
- Oruç ve Sabır: Bedensel arzuları kısıtlamak, irade kasını güçlendirir ve ruhu özgürleştirir.
- İstiâze (Eûzü): Vesvese anında hemen Allah'ın himayesine sığınmak.
Sonuç olarak; nefisle mücadele, "ölmeden önce ölmek" yani egonun karanlığından sıyrılıp ruhun nuruna ermektir. Bu yolculuk zordur ancak meyvesi ebedi huzur ve Allah'ın rızasıdır. Rabbim bizleri, nefsinin hilelerini fark eden, zihnini hayra yönlendiren ve Cihad-ı Ekber'den zaferle çıkan kullarından eylesin.
Sevgi ve dua ile kalın. Allah'a emanet olun.
(Editör: Sevda Ç.)
