Şeytanın cennetten kovulmasına sebep olan ilk günah neydi? İçki mi, zina mı, hırsızlık mı? Hayır, hiçbiri. O günah, "Ben ondan hayırlıyım" diyerek ortaya çıkan Kibir idi. Tevazunun zıddı olan kibir, sadece "kendini beğenmek" değildir; hakkı inkar etmek ve insanları küçük görmektir. Peygamber Efendimiz'in (s.a.v) "Kalbinde zerre kadar kibir olan cennete giremez" uyarısıyla titrediğimiz bu manevi hastalığın teşhisi ve tedavisini bu yazıda ele alacağız.
Kibir Nedir? (Manevi Teşhis)
Kibir, nefsin firavunlaşmasıdır. İnsanın acizliğini unutup, Allah'ın verdiği nimetleri (zekâ, güzellik, mal) kendinden bilerek böbürlenmesidir. Kibirli insan, başkalarını basamak, kendini zirve olarak görür. Oysa İslam'da izzet vardır ama kibir yoktur. İzzet, Allah'a kul olmanın onurudur; kibir ise nefse kul olmanın zilletidir.
Peygamberimizin Kibir Tanımı
(Müslim, Îmân, 147)
Sahabe sorar: "Ya Resulallah, insan elbisesinin güzel olmasını sever, bu kibir midir?"
Efendimiz (s.a.v) cevap verir: "Hayır, Allah güzeldir, güzelliği sever. Kibir; hakkı kabul etmemek ve insanları küçük görmektir."
Kibrin Tehlikeleri: Neden Bu Kadar Korkunç?
Kibir, sahibini adım adım uçuruma sürükler:
- Hakkı Göremez: Kibirli insan eleştiriye kapalıdır. Doğruyu başkası söylese bile, nefsi kabul etmez.
- Yalnızlaşır: İnsanlara tepeden bakanı, insanlar sevmez. Allah da sevmez: "Şüphesiz Allah, kibirlenenleri sevmez." (Nahl, 23).
- Amelleri Boşa Gider: İbadetlerini "gösteriş" (riya) için yapmaya başlar.
Kibirden Arınma Yolları (Tevazu Reçetesi)
Bu sinsi hastalıktan kurtulmak için şu manevi ilaçları kullanmalıyız:
1. Nefis Muhasebesi (Teşhis)
Kendinize dürüstçe sorun: Birisi beni eleştirdiğinde öfkeleniyor muyum? Başarılarımı anlatmaktan aşırı haz alıyor muyum? Fakir veya mevkisi düşük insanlarla otururken rahatsız oluyor muyum?
2. Yaratılışı Tefekkür (Acziyet)
Nereden geldiğimizi (bir damla su) ve nereye gideceğimizi (kara toprak) düşünmek, kibrin en büyük ilacıdır. Hastalanan, acıkan, uyuyan ve ölümlü bir varlığın böbürlenmesi ne büyük çelişkidir.
3. Tevazu Egzersizleri (Eylem)
- Selamı önce siz verin.
- Fakir sofralarına oturun.
- Kendi işinizi (ev temizliği, tamirat) bizzat kendiniz yapın.
- Bilmediğiniz bir konuda "Bilmiyorum" demekten çekinmeyin.
Kibir İçin Okunacak Dua
Peygamber Efendimiz (s.a.v) şöyle dua ederdi:
"Allah'ım! Kibir ve gururdan, riyadan ve şöhret tutkusundan Sana sığınırım. Beni kendi gözümde küçük, insanların gözünde büyük (ahlaklı) eyle."
Esmaül Hüsna ile Terbiye
Allah'ın isimlerini zikretmek, nefsi hizaya getirir:
- Ya Mütekebbir: Büyüklük sadece Allah'a mahsustur. Bu ismi zikreden, haddini bilir.
- Ya Kuddûs: Hatasız olan sadece O'dur. Biz hatâlıyız.
- Ya Hafîd (Alçaltan): Allah dilediğini bir anda zirveden aşağı indirebilir. Bunu bilmek kibri kırar.
Toprak Ol ki Gül Bitsin
Tevazu, insanın değerini düşürmez, aksine yükseltir. Mevlana'nın dediği gibi; "Tevazu ve alçakgönüllülükte toprak gibi ol." Toprak ayaklar altındadır ama güller, meyveler hep oradan biter. Kibirli başın üzerinde ise ot bile bitmez.
Sevgi ve dua ile kalın. Allah'a emanet olun.
(Editör: Sevda Ç.)
