Hayata gözlerimizi açtığımız o ilk an, zihnimizde yankılanan sessiz bir soru vardır. Dünya güvenli bir yer mi? İşte bu devasa sorunun cevabı, anne arketipi ve El-Bâsıt tecellisinin o kusursuz ahenginde şekillenir. Temel güvenin içsel kökeni, hayata tutunma biçimimizi, insanlarla kurduğumuz bağları ve kendimize duyduğumuz şefkati belirleyen en derin manevi köklerimizden biridir. Doğduğumuzda tamamen savunmasızızdır. Bizi saran kollara, o tanıdık kokuya muhtacızdır. Bu ihtiyaç sadece fiziksel bir doyum arayışı değildir. Ruhumuz da kapsanmak ister. Anlaşılmak ister. Güvende hissetmek ister.
İlk Temas Dünyaya Karşı Güvenin Tohumları
İnsanın yeryüzündeki serüveni bir aynalama sürecidir. C.G. Jung'un psikolojik çözümlemelerinde anne arketipi; besleyen, koruyan, yaşam veren ve saran evrensel bir semboldür. Varlık düzenine tasavvufi bir pencereden baktığımızda ise bu kapsayıcılık, ilahi merhametin yeryüzündeki en somut, en dokunulabilir aynasıdır. Annenin şefkati, aslında Yaratıcı'nın kullarına duyduğu o engin merhametin mikrokosmos, yani insan boyutundaki yansımasıdır. Gökyüzü yeryüzünü nasıl sarıyorsa, anne de evladını öyle sarar.
Eğer bu ilk temas güvenli ve sıcaksa, iç dünyamızda çok temel bir inanç filizlenir. Hayat güzeldir. Ben güvendeyim. Ancak bu ilk bağda bir zedelenme, bir kopukluk yaşandığında, ruhsal daralmalar ve yoğun kaygı halleri baş gösterebilir. İnsan, bir ömür boyu o eksik sarılmanın boşluğunu doldurmaya çalışır. Özellikle 0-7 yaşın manevi mirası, sarsılmaz bir içsel güven hissi inşa etmek için atılan en güçlü temelleri barındırır. Bu yaşlarda atılan tohumlar, yetişkinlikte koca bir çınara ya da cılız bir fidana dönüşür.
El Bâsıt Tecellisi Daralan Ruhun Genişlemesi
İçimiz sıkıştığında, göğüs kafesimiz bize dar geldiğinde sığındığımız bir genişlik vardır. İşte bu nefes alanı, El-Bâsıt isminin kalbimize dokunuşudur. Bâsıt; yayan, genişleten, ferahlatan ve açan demektir. Kadim İlmü'l-Huruf, yani harfler ilmi penceresinden kelimenin köküne baktığımızda, bu ismin fonetik yapısı bile ruhumuza sessiz bir mesaj fısıldar. "S" ve "T" harflerinin telaffuzu sırasında nefes dışarı doğru ferah bir akışla yayılır. Sesin çağrışımı, bedende anında bir rahatlama hissi uyandırır. Nefes açılır. Zihin durulur. Göğüs genişler.
Hayat her zaman dikensiz bir gül bahçesi değildir. Bazen olaylar üzerimize gelir. Ruhsal sıkışmalar, tıpkı tasavvuftaki "kabz" yani daralma hali gibi bizi karanlık bir kuyuya çeker. Ancak nefs mertebelerinde ilerleyen, kendi içine doğru seyahat eden bir yolcu şu evrensel kuralı çok iyi bilir. Her daralmanın ardında muhakkak bir genişleme vardır. Kabz biter, bast başlar. Gece biter, gün doğar. Ruhsal ferahlık, ilahi bir lütuf olarak yeniden kalbimize iner.
Anne Arketipi ve El Vedûd Karşılıksız Sevginin Yankısı
Bir annenin çocuğuna duyduğu sevginin hesabı kitabı yoktur. Sadece verir. Karşılık beklemez. Kusurları örter. Bu saf sevgi, ilahi isimlerin sadece dilde tekrarlanan kelimeler olmadığını, davranışları dönüştüren canlı birer ahlak modeli olduğunu bize kanıtlar. Koşulsuz sevgi, evrenin varoluş mayasında mevcuttur. Yaradan'ın kullarına olan muhabbetini anlamak için önce bir annenin merhametine bakmak gerekir.
Bu noktada koşulsuz sevgi ve El-Vedûd isminin muazzam tecellisi, anne arketipi ile kusursuz bir şekilde örtüşür. Vedûd, seven ve sevilmeye en çok layık olandır. Sevgiyi yaratan ve kalplere yerleştirendir. Annenin sinesindeki o koşulsuz kabul ve sıcaklık, bu ilahi ismin yeryüzündeki sıcacık bir yankısıdır. İnsan bu sevgiyle doyduğunda, dünyaya karşı bir kale gibi sağlam durur.
Yetişkinlikte Güven İnşası Kendi İçsel Annemizi Büyütmek
Hepimiz şanslı bir çocukluk geçirmemiş olabiliriz. Belki de çocukken bu temel güven duygusunu tam olarak alamadık. İçsel kayıtlarımız, bizi yetişkinlikte aşırı bağlanma eğilimine veya insanlara karşı derin bir duvar örmeye itebilir. Peki, fıtratımızdaki bu boşluğu doldurmak, yeniden güven inşa etmek mümkün mü? Evet, her zaman bir yol vardır. Kendi içsel annemizi büyütebiliriz.
"Tahalluk bi ahlakillah", yani Allah'ın ahlakıyla ahlaklanmak prensibi tam da burada imdadımıza yetişir. Kendi yaralarımıza şefkatle yaklaşmayı öğrenmeliyiz. Bizi sürekli eleştiren, yetersiz hissettiren o sert iç sesi susturup, yerine kapsayıcı, anlayan ve sarıp sarmalayan bir şefkat dili geliştirmeliyiz. Kendimize merhamet etmeliyiz. Manevi onarım süreci, insanın kendi acısına merhametle bakabilmesiyle başlar.
Bu yazıda bahsedilen manevi teknikler tıbbi bir teşhis/tedavi yerine geçmez. Bedensel ve kronik psikolojik sorunlar için tıp uzmanlarına başvururken, ruhumuzun şifası için duaya sarılırız.
İmam Gazzâlî ve El Bâsıt Tecellisi
Kalbin Genişleme Makamı
"Kulun El-Bâsıt isminden alacağı nasip şudur: Allah’ın hikmetini, rahmetinin genişliğini ve kullarına olan lütfunu tefekkür ederek kalbini genişletmesi; insanlara karşı daima müjdeleyici, ferahlatıcı ve kolaylaştırıcı bir ahlaka bürünmesidir." (El-Maksadü'l-Esnâ)
Ruhsal daralmalardan kurtulup içsel bir genişliğe ulaşmak için İnşirah Suresinin sırrına sığınır, göğsümüzün ferahlaması için şu duayı kalbimize nakşederiz:
- Arapça Okunuşu: Rabbişrah lî sadrî. Ve yessir lî emrî.
- Türkçe Anlamı: Rabbim! Göğsümü (içimi) genişlet, ferahlat. İşimi bana kolaylaştır. (Tâhâ Suresi, 25-26)
- Uygulama: İçsel bir sıkışma, kaygı veya güvensizlik hissettiğiniz anlarda, elinizi kalbinizin üzerine koyarak Ya Bâsıt ismini 72 defa zikredebilir, ardından bu ayetle dua edebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
-
El-Bâsıt ismi zikredildiğinde içsel dünyada ne değişir?
El-Bâsıt ismi, daralan ve sıkışan ruh halinin (kabz) yerini ferahlığa ve genişliğe (bast) bırakmasına vesile olur. Kişinin olaylara daha geniş bir perspektiften bakmasını, umutsuzluk girdabından çıkarak ilahi rahmetin kapsayıcılığını hissetmesini destekler.
-
Anne ile kurulan bağ zedelendiyse manevi olarak nasıl toparlanılır?
Çocuklukta tam olarak alınamayan güven duygusu, yetişkinlikte manevi bir farkındalıkla yeniden inşa edilebilir. İnşirah Suresi gibi kalbi ferahlatan sureler okumak, El-Vedûd ve El-Bâsıt isimleriyle kendi içsel şefkatimizi büyütmek, öz değerimizi ilahi sevgi üzerinden yeniden tanımlamamıza yardımcı olur.
-
Temel güven eksikliği ilişkilerimizi nasıl etkiler?
Temel güvenin eksik olması, yetişkinlikte insanlara karşı aşırı şüpheci olmaya ya da tam tersi kendini kaybedecek kadar aşırı bağlanma eğilimine yol açabilir. Bu durumu dengelemek için insanın önce kendi özüyle ve Yaratıcısıyla sarsılmaz bir bağ kurması, içsel merkezini bulması gerekir.
Sevgi ve dua ile kalın. Özünüzdeki o uçsuz bucaksız ilahi genişliği her nefesinizde, her adımınızda hissetmeniz temennisiyle. Allah'a emanet olun.
Editör: Sevda Ç.
