Hayatın kontrolünü tamamen kaybettiğinizi hissettiğiniz anlar oldu mu? Her şeyin üstünüze geldiği, rüzgarda savrulan kimsesiz bir yaprak gibi hissettiğiniz o demler... İşte tam da ruhumuzun daraldığı bu eşikte, El Vâli İsmi ve Öz Denetim: Hayatının Sorumluluğunu Almak gerçeğiyle yüzleşiriz. Allah’ın El-Vâli ismi, bütün kainatı kusursuz bir ahenk içinde idare eden, her zerreye hükmeden ve her işi kendi hikmetiyle yoluna koyan demektir. Evreni yöneten bu muazzam ismin, bizim iç dünyamızdaki yansıması ise kendi irademize sahip çıkmaktır. Nefes al. Dur ve düşün. Hayatının direksiyonunda gerçekten kim oturuyor?
Tasavvuf geleneğinde insan, küçük bir evrendir. Makrokozmos olan evrendeki kusursuz düzen, mikrokozmos olan insanda da var olmalıdır. Yaratıcı, koca kainatı nasıl muazzam bir nizam içinde tutuyorsa, insandan da kendi iç dünyasını, düşüncelerini, duygularını ve eylemlerini bir nizam içinde tutmasını bekler. İrade terbiyesi tam olarak budur. Kendimizi dış olayların, zorlukların veya geçmişin kurbanı olarak görmek yerine, irademizin dizginlerini elimize almaktır. Bu yolculuk kolay değildir. Ama elzemdir.
El Vâli Ne Demek ve İç Dünyamıza Yansıması
Sözlük anlamıyla Vâli; idare eden, sahip çıkan, koruyan, gözeten ve işleri yürüten demektir. Mutlak idare sahibi O'dur. Peki bu yüce isim, bizim günahlarla, hatalarla ve kaygılarla dolu sıradan hayatımıza nasıl dokunur? Kendi hayatımızın yöneticisi olmayı başaramadığımızda, başkalarının kurduğu senaryolarda savrulan birer figüran oluruz. Kendi hayatının rehberi olmak, dışarıdan gelen sert rüzgarlara göre sürekli eğilip bükülmek değil, içsel bir pusulaya sımsıkı sarılmaktır. Kendi merkezinde kalmaktır.
Modern insanın en büyük yaralarından biri, başına gelen her şey için dış dünyayı suçlama eğilimidir. "O bana böyle yaptı", "Şartlar beni buna zorladı", "Çocukluğumda sevilmedim" demek, nefsin en sevdiği kaçış yoludur. Kaçma. Yüzleş. Kendi karanlığına ışık tut. İnsanın kendi gölge yanlarıyla yüzleşmesi, aslında nefsini tanıması ve onarmasıdır. Suçu sürekli başkalarına atmak, içsel gücümüzü o kişilere veya olaylara teslim etmektir. Nefs mertebeleri boyunca ilerlemek, bu ağır ama onurlu sorumluluğu idrak etmekle başlar.
Kendi Hayatının Rehberi Olmak Öz Hakimiyetin Sırrı
İnsan, eylemlerinden sorumlu tutulmuş yegane varlıktır. Bu sorumluluk zaman zaman omuzlarımıza çok ağır gelebilir. Ancak öz denetim becerisi kazandıkça, bu ağırlık yerini tarifsiz bir hafifliğe, derin bir manevi ahenge bırakır. Çünkü kontrolün, kendi cüzi iradenizin sınırları dahilinde sizde olduğunu bilmek, ruhsal bir güven hissi inşa eder. Hayatı akışına bırakmak ile savrulmak arasındaki o ince çizgiyi fark edersiniz.
İmam Gazzâlî’nin o muazzam prensibini hatırlayalım: "Tahalluk bi ahlakillah" yani Allah'ın ahlakıyla ahlaklanmak. Sadece dille zikretmek yetmez. Esmaül Hüsna tecellisi, o ismin manasını hayata geçirmektir. Esmaül Hüsna tecellisi, bir eylem planıdır. El-Vâli ismini zikreden bir kalp, aynı zamanda kendi öfkesini, zaaflarını, arzularını ve tutkularını yönetme gayretine girmelidir. Kendi öfkesine yenik düşen, arzularının esiri olan bir insan, iç dünyasının valisi olabilir mi? Olamaz. Kendi nefsine söz geçiremeyenin, hayata söyleyecek sözü kalmaz.
Suçlamayı Bırakıp Sorumluluk Bilinci Kazanmak
Birçoğumuz farkında olmadan kurban psikolojisinin o sıcak ama zehirli kucağına sığınırız. Hayatımızdaki olumsuzlukların kaynağını ısrarla dışarıda ararız. Oysa gerçek dönüşüm daima içeriden başlar. İçine bak. Kendi payını gör. Farkındalık hali, kişinin kendi hatalarıyla, eksikleriyle şefkatle yüzleşebilmesidir. Kendini yargılamadan, ama kendini kandırmadan. Sorumluluk almak, "Evet, burada hata yaptım ama bunu düzeltecek iradeye de sahibim" diyebilme cesaretidir.
Bu yazıda bahsedilen manevi teknikler tıbbi bir teşhis/tedavi yerine geçmez. Bedensel ve kronik psikolojik sorunlar için tıp uzmanlarına başvururken, ruhumuzun şifası için duaya sarılırız.
El Vâli İsmiyle Davranışları Dönüştürmek
Kadim ilimlerde, sese ve harfe dökülen her ismin insanın iç dünyasında canlı bir yankısı vardır. Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin de işaret ettiği gibi kelimeler, sembollerin ötesinde derin anlam katmanları taşır. El-Vâli isminin bizim dünyamızdaki yansıması, kişinin kendi iradesine hakimiyetidir. Esmaül Hüsna ve derin manaları üzerinde tefekkür ettiğimizde, bu ilahi isimlerin bizi nasıl yavaş yavaş dönüştürdüğüne şahit oluruz.
Kendi nefsini yönetmek, ona zulmetmek demek değildir. Tam aksine, onu terbiye etmek, ona şefkatle doğru yolu göstermektir. Zihinsel süreçlerinizi, düşünce alışkanlıklarınızı gözlemleyin. Hangi düşünceler sizi aşağı çekiyor? Hangi duygular sizi esir alıyor? İşte buralarda manevi destek arayışımız, dualarımız devreye girer. Yaratıcı'dan kendi iç dünyamızı yönetebilme feraseti isteriz.
El-Vâli İsmiyle İçsel Uyum ve Öz Hakimiyet Duası
İradeyi Güçlendirme ve Sorumluluk Bilinci
Ya Vâli, kainatı kusursuz bir nizamla yönettiğin gibi, benim de iç dünyamı, düşüncelerimi ve eylemlerimi rızana uygun şekilde yönetmemi nasip eyle. İrademi güçlendir, beni nefsimin esaretinden kurtar ve bana kendi hayatımın sorumluluğunu hakkıyla taşıma feraseti ver.
- Güne başlarken niyetini tazelemek ve içsel bir denge kurmak.
- Karşılaşılan zorluklarda başkalarını suçlamak yerine kendi sorumluluğunu üstlenmek.
- Gün sonunda eylemlerinin ve sözlerinin muhasebesini yaparak öz denetim sağlamak.
Sık Sorulan Sorular
-
El-Vâli isminin insandaki tecellisi nasıl anlaşılır?
Kişinin kendi nefsine, arzularına ve öfkesine hakim olabilmesiyle anlaşılır. Hayatının sorumluluğunu eline alan, dış koşulları suçlamayı bırakan insanda bu ismin manevi izleri görülmeye başlar.
-
Öz denetim kazanmak için manevi olarak ne yapılabilir?
Düzenli tefekkür etmek, gün sonunda içsel bir muhasebe (murakabe) yapmak ve Allah'tan iradeyi güçlendirmesi için dua etmek en temel adımlardır. İrade terbiyesi zaman ve sabır isteyen bir süreçtir.
-
Kurban psikolojisinden nasıl çıkılır?
Yaşanan olaylarda kendi payımızı dürüstçe görerek ve değiştiremeyeceğimiz şeyler için şikayet etmek yerine, değiştirebileceğimiz kendi tepkilerimize odaklanarak bu psikolojiden çıkabiliriz. Bu, gerçek bir farkındalık halidir.
Sevgi ve dua ile kalın. Kendi iç dünyanızın valisi olma yolculuğunda adımlarınız sağlam, iradeniz kavi olsun. Allah'a emanet olun.
Editör: Sevda Ç.
