Bazen hayatın tam ortasında, görünmez duvarların üzerimize geldiğini hissederiz. Sorunlar devasa görünür. Zihin daralır. Nefes yetmez. İşte tam o an, yukarı bakma vaktidir. Çözüm, o karmaşanın içinde çırpınmakta değil, meseleye çok daha üst bir perdeden bakabilmektedir. El-Müteâlî sırrı, insanı içine düştüğü bu boğucu dar sokaklardan çekip çıkaran muazzam bir ruhsal yükseliş anahtarıdır. Günlük yaşamın kaosunda kaybolduğumuzda, olaylara helikopter bakışı ile yaklaşmak, bize sadece zihinsel bir ferahlık değil, aynı zamanda derin bir üst farkındalık kazandırır.
Kendi iç dünyamızın labirentlerinde kaybolduğumuzda, küçük detaylar gözümüzde büyür. Bir söz, bir tavır ya da anlık bir kayıp, bütün dünyamızı başımıza yıkabilir. Oysa ilahi isimlerin rehberliği, bize her zaman bir çıkış kapısı sunar. Vizyon sahibi olmak ve büyük resmi görmek, sadece iş hayatında değil, ruhsal tekamülümüzde de en büyük ihtiyacımızdır.
Daralan Zihinden Kurtuluş ve El-Müteâlî Anlamı
Arapça kökeni itibarıyla "ulüvv" (yücelik, yükseklik) kökünden gelen El-Müteâlî, eksikliklerden, sınırlamalardan ve yaratılmışlara ait her türlü zayıflıktan mutlak surette yüce olan demektir. Allah, hiçbir insan aklının kavrayamayacağı kadar aşkındır. Peki, bu ilahi yücelik bizim dünyamıza nasıl yansır? İnsan, yeryüzüne halife olarak gönderilmiştir. Bu nedenle, içimizde bu yüceliğe doğru çekilen gizli bir pusula vardır.
Hayatın içindeki basit tartışmalara, dedikodulara veya geçici krizlere saplanıp kaldığımızda, aslında kendi nefs mertebeleri içinde en alt basamaklara inmiş oluruz. Ego, bizi hep küçük hesapların içinde tutmak ister. Dar bir bakış açısı sunar. Oysa El-Müteâlî isminin tecellisi, insanı bu çukurdan çıkarır. Bize, "Sen bu küçük meseleler için yaratılmadın, yüksel!" der. Bu bir çağrıdır. Ruhun aslına dönme arzusudur.
Harflerin Sırrı ile Yukarı Çıkışın Sesli Çağrışımı
Kadim İslam geleneğinde İlmü'l-Huruf (Harfler İlmi) çok derin bir yere sahiptir. İbnü'l-Arabî, harflerin sadece birer sembol değil, varlık düzeninde karşılığı olan içsel yankılar olduğunu belirtir. "Müteâlî" kelimesini telaffuz ederken çıkan seslere dikkat edin. Dil, damağın üst kısmına doğru bir tırmanışa geçer. Dudaklardan başlayıp boğaza, oradan da yukarıya doğru ivmelenen bu fonetik yapı, bedende fizyolojik olarak bir doğrulma hissi uyandırır.
Kelimelerin iç dünyamızdaki yankısı sandığımızdan çok daha güçlüdür. Su kristallerinin güzel sözlerle nasıl ahenkli şekiller aldığını düşünün. İnsan bedeni de böyledir. El-Müteâlî zikri, insanın iç dünyasında dağılmış, parçalanmış ve ağırlaşmış duygu durumlarını toparlar. İnsanı yere çeken, ağırlaştıran o kasvetli ruh halinden sıyırıp, manevi bir ahenk ve içsel uyum alanına taşır. Sesin çağrışımı, zihnin odaklanmasını kolaylaştırır.
Olaylara Helikopter Bakışı ve Üst Farkındalık
Trafikte sıkışıp kaldığınızı hayal edin. Önünüzde sadece bir arabanın tamponunu, yanınızda ise egzoz dumanlarını görürsünüz. Sinirlenirsiniz. Daralırsınız. Bütün dünya o an o trafikten ibaretmiş gibi gelir. Fakat bir helikopterde olsaydınız, o trafiğin sadece küçük bir kavşakta yaşandığını, az ileride yolun tamamen açık olduğunu, şehrin geri kalanında nehirlerin aktığını ve ormanların yeşerdiğini görebilirdiniz. Helikopterdeki kişi trafiğe sinirlenmez. Sadece durumu izler ve anlar.
İşte olaylara dışarıdan bakmak tam olarak budur. Modern psikolojide üst farkındalık (meta-biliş) olarak adlandırılan bu durum, tasavvufta basiret ve içgörü ile eşleşir. İnsan, kendi acısına, öfkesine veya korkusuna dışarıdan bir gözlemci gibi bakabildiğinde özgürleşir. "Şu an öfkeliyim ama bu öfke ben değilim, sadece içimden geçen bir bulut" diyebilmek, El-Müteâlî isminin ahlakıyla ahlaklanmaktır. Kendini olayların merkezinden çekip, ilahi düzendeki yerine oturtmaktır.
Vizyon ve Büyük Resim İçin Manevi Ahenk
İnsanın gölge yanları, onu sürekli geçmişin pişmanlıklarına veya geleceğin kaygılarına çeker. Jung'un arketipsel yaklaşımında insanın kendini gerçekleştirmesi, bu gölgelerle yüzleşip onları aşmasıyla mümkündür. İslam felsefesinde ise bu, nefsin tezkiyesi (arınması) sürecidir. Küçük hesaplardan kurtulmak, büyük resmi görmekle başlar.
Bir haksızlığa uğradığınızda ilk tepkiniz misilleme yapmak olabilir. Bu, yatay boyuttaki bir tepkidir. Ancak El-Müteâlî isminin manevi desteğini kalbinde hisseden bir insan, dikey bir sıçrama yapar. Olayın arkasındaki ilahi hikmeti arar. Tefekkürün incelikleri işte burada devreye girer. Bu haksızlık bana ne öğretiyor? Sabrımı mı sınıyor? Yoksa beni daha büyük bir olgunluğa mı hazırlıyor? Bu soruları sorabilmek, vizyon sahibi bir ruhun işaretidir.
Sıcak Hava Balonu Tefekkürü
Daralan Ruhlar İçin Manevi Odaklanma
İbnü'l-Arabî, insanın alemdeki yerini bir ayna gibi yansıttığını söyler. İç dünyanız daraldığında, El-Müteâlî isminin o genişletici sırrına sığınmak için şu tefekkür uygulamasını yapabilirsiniz:
- Sessiz bir köşeye çekilin ve gözlerinizi nazikçe kapatın. Yere sağlam bastığınızı hissedin.
- Nefes alırken "Ya Müteâlî" ismini kalbinizden geçirin. Her nefes verişinizde, omuzlarınızdaki yüklerin yere döküldüğünü hayal edin.
- Kendinizi bir sıcak hava balonunun içinde sepetin ortasında düşünün. Sepetteki ağırlık kum torbaları, sizin günlük dertlerinizdir.
- Zihninizdeki her bir sorunu (iş stresi, kırgınlıklar, kaygılar) bir kum torbası gibi sepetten aşağı atın. Attıkça balonun yavaşça gökyüzüne, o ferah ve sonsuz maviliğe doğru yükseldiğini hissedin.
- Aşağıdaki karmaşaya yüksekten, sevgiyle ve sükunetle bakın. Meselelerin ne kadar küçüldüğünü izleyin.
Bu manevi odaklanma pratiği, zihnin düğümlerini çözer. İnsanın içsel farkındalık alanını genişletir. Yukarıdan bakabilen insan, affetmeyi kolaylaştırır. Çünkü aşağıda büyük bir savaş gibi görünen şey, yukarıdan bakıldığında sadece küçük bir toz bulutudur.
Sıkça Sorulan Sorular
-
El-Müteâlî zikri günlük hayatta ne zaman okunmalıdır?
Özellikle olayların içinde boğulduğunuzu hissettiğinizde, karar vermekte zorlandığınızda veya vizyonunuzun daraldığını düşündüğünüz anlarda okunması tavsiye edilir. Sayılara takılmadan, kalbiniz o ferahlığı hissedene kadar tefekkürle zikredebilirsiniz.
-
Üst farkındalık (Meta-biliş) kazanmak için manevi olarak ne yapmalıyım?
Olaylara anında tepki vermek yerine, araya bir "es" koymayı öğrenmek gerekir. Öfke veya korku anında derin bir nefes alıp, "Şu an bu duygu bana ne anlatıyor?" diye sormak ve El-Müteâlî isminin yüceliğine sığınmak, bu farkındalığı zamanla geliştirir.
-
Helikopter bakışı duygusuzluk anlamına mı gelir?
Kesinlikle hayır. Helikopter bakışı, olayları umursamamak değil; olayların içinde boğulmadan, daha net, daha şefkatli ve daha adil bir çözüm üretebilmek için gerekli mesafeyi koruyabilmektir.
Bu yazıda bahsedilen manevi teknikler tıbbi bir teşhis/tedavi yerine geçmez. Bedensel ve kronik psikolojik sorunlar için tıp uzmanlarına başvururken, ruhumuzun şifası için duaya sarılırız.
Sevgi ve dua ile kalın. Zihninizin daraldığı her an, kalbinizin semalarına doğru kanat çırpmayı unutmayın. Allah'a emanet olun.
Editör: Sevda Ç.
