Hiç "Bunu yapmamalıyım" dediğiniz halde kendinizi o hatayı yaparken buldunuz mu? Ya da bir anlık öfkeyle sevdiklerinizi kırıp sonra pişman oldunuz mu? İşte bu içsel savaşın başrol oyuncusu, tasavvufta Nefs-i Emmâre olarak adlandırılır. Manevi yolculuğun en alt basamağı, en ham ve en tehlikeli hali olan bu nefis; "Emreden, Zorlayan Nefis" demektir. O, ruhun kontrolünden çıkmış, sadece hazzı ve dünyayı isteyen, sahibini uçuruma sürükleyen bir "İç Diktatör"dür. Bu yazıda, içimizdeki bu sesi tanıyacak ve onu nasıl terbiye edeceğimizi öğreneceğiz.
Nefs-i Emmâre Nedir? (Teşhis)
Arapça "Emr" kökünden gelen Emmâre, "Şiddetle ve sürekli emreden" demektir. Neyi emreder? Kötülüğü, günahı, tembelliği ve bencilliği. Kur'an-ı Kerim'de Hz. Yusuf'un (a.s) dilinden bu nefis şöyle tarif edilir:
İçimizdeki Düşman
(Yûsuf Suresi, 53. Ayet)
اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ
Okunuşu: İnne'n-nefse leemmâratun bi's-sûi.
Meali: "Ben nefsimi temize çıkarmam. Çünkü Rabbimin merhamet ettiği hariç, nefis aşırı derecede kötülüğü emreder."
Bu Mertebedeki İnsanın Özellikleri
Eğer bir insan, hayatını sadece "Canım istiyor" ve "Canım istemiyor" ekseninde yaşıyorsa, o kişi Emmâre nefsin esiridir. Belirtileri şunlardır:
- Haz Odaklılık: Yeme, içme, uyuma ve cinsel arzularda sınır tanımaz. Anlık zevkler için ahiretini feda eder.
- Benmerkezcilik (Egoizm): "Önce ben" der. Başkalarının hakkını, hukukunu gözetmez.
- Ani Öfke: Eleştiriye tahammülü yoktur. Hemen parlar, kırar döker ve suçunu asla kabul etmez.
- Gaflet: İbadetler ona ağır bir yük gibi gelir. Namazı erteler, duayı unutur, ölümü aklına getirmez.
Tarihten İbretlik Örnekler
Kur'an, bu nefsin zirve yapmış hallerini bize ibret olarak sunar:
- Firavun: "Ben sizin en büyük rabbinizim" diyecek kadar kibre kapılarak Emmâre nefsin ilahlaşmasını temsil eder.
- Karun: Zenginliğini Allah'tan değil, kendi bilgisinden bilerek (Enaniyet) şımaran nefsin sonunu gösterir.
- Şeytan (İblis): "Ben ondan üstünüm" diyerek kibrin ve kıskançlığın atası olmuştur.
Emmâre Zindanından Kurtuluş Reçetesi
Bu ham nefsi terbiye etmek, vahşi bir atı ehlileştirmek gibidir; zor ama mümkündür. İşte manevi reçete:
1. Mücahede (Savaş İlan Etmek)
Nefis neyi "çok" istiyorsa, onu azaltmaktır. Çok uyumak istiyorsa az uyumak, çok yemek istiyorsa az yemek, harama bakmak istiyorsa gözü çevirmek. İradenin güçlenmesi "Hayır" diyebilmekle başlar.
2. İstiğfar ve Tövbe
Günah kiriyle kararan kalbi parlatmak gerekir. Günde en az 100 defa "Estağfirullah" demek, nefsin direncini kırar.
3. Okunacak Etkili Zikirler
Bu mertebede nefse "Celalli" isimlerle müdahale edilir:
- Lâ ilâhe illallah: Nefsin putlarını kırmak için.
- Ya Kahhâr: Nefsin azgınlığını kahretmek ve dizginlemek için.
- Ya Cebbâr: Eksikleri tamamlamak ve nefsi itaate zorlamak için.
İmam Gazali'nin Uyarısı
"Nefis, yedi başlı bir ejderha gibidir. Hangi başını kessen, diğer başıyla sana saldırır. Onunla mücadelen ölene kadar sürecek, sakın gaflete düşüp 'Ben onu yendim' deme."
Sonuç: En Büyük Cihad
Peygamber Efendimiz (s.a.v) bir savaştan dönerken; "Küçük cihattan büyük cihada dönüyoruz" buyurmuştur. Sahabe "Büyük cihat nedir?" diye sorunca, "Nefisle yapılan savaştır" cevabını vermiştir.
Nefs-i Emmâre, düşmanımız değil, terbiye edilmeyi bekleyen bineğimizdir. Onu öldürmeyeceğiz, terbiye edip bizi cennete taşıyan bir Burak haline getireceğiz. Yolunuz açık, iradeniz çelik gibi olsun.
Sevgi ve dua ile kalın. Allah'a emanet olun.
(Editör: Sevda Ç.)
