Manevi yolculuğun üçüncü basamağı olan Nefs-i Mülheme, ismini Şems Suresi'nde geçen "Ona (nefse) iyilik ve kötülüğünü ilham edene yemin olsun" (Şems, 8) ayetinden alır. Bazı kaynaklarda ve halk arasında Nefs-i Mülhime olarak da anılan bu makam, nefsin artık sadece kendi sesini değil, Hakk’ın sesini de duymaya başladığı yerdir. İster Mülheme ister Mülhime diyelim; bu durak nefsin artık süfli arzulardan sıyrılıp ilahi esintilere (ilhamlara) mazhar olduğu o latif eşiği temsil eder.
Kavram Rehberi: Mülheme (Mülhime) Terimleri
- Mülheme / Mülhime: Allah tarafından kalbine hayır ve ilham dökülen, ilham alan nefs.
- Basiret: Olayların iç yüzünü ve manevi hakikatleri kavrama yetisi.
- Zühd: Dünyalık hırslardan el çekip, kalbi sadece Allah ile meşgul etmek.
- Tezkiye: Nefsi temizleme ve arındırma süreci.
Bu makamdaki bir kişi için ibadetler artık birer görev olmaktan çıkıp, sevgiliyle buluşma anlarına dönüşür. İmam Gazali, bu hali karanlık bir odanın camlarının silinmesine benzetir; camlar temizlendikçe içeri giren güneş ışığı odayı daha çok aydınlatır. Mevlana Celaleddin Rumi ise bu mertebedeki nefsi, dikenlerinden arınmış ve güzel kokular saçmaya başlamış bir güle benzetir. Ancak Mevlana bir konuda uyarır: "Gül kokusu güzeldir ama asıl olan bahçıvanın kendisidir." Yani bu makamda gelen ilhamlara takılıp kalmamak, ilhamın kaynağına yönelmek esastır.
Manevi Gözlem: Mülheme Mertebesinin Belirtileri
İlham ve İncelik Muhasebesi
- Namaz kılırken veya zikir çekerken zamanın nasıl geçtiğini anlamıyor, kalbimde bir ferahlık hissediyor muyum?
- Olaylar karşısında "Neden bu başıma geldi?" demek yerine, o olayın arkasındaki hikmeti sezebiliyor muyum?
- Eskiden beni çok öfkelendiren olaylar karşısında şimdi daha dingin ve sekine dolu bir tavır sergileyebiliyor muyum?
- Tabiata, bir çiçeğe veya bir karıncaya baktığımda Allah'ın sanatını görüp tefekkür ediyor muyum?
- Kalbimde insanlara, hayvanlara ve tüm yaratılmışlara karşı sebepsiz bir şefkat ve merhamet duygusu uyandı mı?
- Dünyalık mal ve makam hırsı yerini "Allah bana yeter" duygusuna bıraktı mı?
Mülheme Makamının En Büyük Tehlikesi: Gizli Kibir
Bu mertebe çok güzeldir ancak yolun en aldatıcı tuzaklarından birini barındırır: Gizli Kibir (Ucub). Kişi, kalbine gelen ilhamlar sebebiyle "Ben artık özel biriyim" düşüncesine kapılabilir. Muhyiddin İbnü’l-Arabi, bu makamdaki yolcuyu uyarır: "Gelen her ilham Rahman'dan olmayabilir." Bu yüzden bu makamda yaşanan küçük zelletler (hatalar) karşısında derhal tövbe ile istikamet korunmalıdır.
Mülheme Makamı İçin Manevi Çalışmalar
Kalbi Nurlandıran Zikirler
Bu makamda elde edilen manevi hallerin kalıcı olması ve bir sonraki durak olan Nefs-i Mutmainne durağına geçebilmek için şu esmalar tavsiye edilir:
- Ya Latif: Kalbin daha da zarifleşmesi ve incelikleri fark etmesi için.
- Ya Alim: İlahi ilimlerin kalbe akması ve doğruyu yanlıştan ayırabilmek için.
- Ya Habir: Nefsin gizli oyunlarını ve eşyanın iç yüzünü fark etmek için.
Sonuç: Sevgiliye Giden Yolun Rayihası
Nefs-i Mülheme, bir geçiş durağıdır. Burada tadılan manevi zevkler, şüphelerin tamamen bittiği huzur makamının bir müjdecisidir. Eğer bu makamda tevazuyu elden bırakmazsanız, yolunuz daha da aydınlanacaktır. Hz. Ali (r.a)'ın belirttiği gibi: "Gerçek bilgi, insana haddini bildirendir."
Sevgi ve dua ile kalın. Allah'a emanet olun.
(Editör: Sevda Ç.)
